IAM/IdM
Zarządzanie dostępami w firmie.
Kto ma klucze do Twoich systemów i jak to sprawdzić.
IAM/IdM · Zarządzanie dostępami
Atakujący coraz rzadziej łamią zabezpieczenia, a coraz częściej po prostu się logują do systemów organizacji, dlatego uporządkowane uprawnienia ograniczają szkody skuteczniej niż kolejne kosztowne narzędzie.
Wciąż w niektórych firmach pokutuje przekonanie, że zarządzanie dostępami to techniczny detal, którym zajmuje się dział IT, choć to od niego zależy, jak daleko zajdzie ktoś, kto przejmie jedno zapomniane konto byłego pracownika. Wyobrażenie hakera, który miesiącami łamie skomplikowane systemy, coraz mniej odpowiada rzeczywistości. Atakujący szukają najsłabszego ogniwa, którym często okazuje się słabe hasło, konto byłego pracownika albo uprawnienia administratora nadane komuś tylko dlatego, że tak było wygodniej. Wiele organizacji nie potrafi szybko odpowiedzieć na pytanie, kto i dlaczego ma klucze do ich systemów. Tę odpowiedź można jednak uzyskać krok po kroku, w dużej części bezkosztowo i to jeszcze przed wdrożeniem specjalistycznego oprogramowania.
Najważniejsze wnioski
- Tożsamość: przy pracy zdalnej i aplikacjach w chmurze granicą bezpieczeństwa firmy staje się konto użytkownika, a nie budynek czy firewall.
- Uprawnienia: każdy pracownik powinien mieć dostęp tylko do systemów potrzebnych na jego stanowisku, bo to ogranicza rozległość skutków przejęcia konta.
- Diagnoza: czas potrzebny na przygotowanie listy osób z uprawnieniami administratora najlepiej pokazuje, w jakim miejscu jest firma pod kątem bezpieczeństwa.
- Partnerzy: dostępy podwykonawców i firm zewnętrznych wymagają takiej samej kontroli jak konta pracowników, z określonym zakresem i terminem wygaśnięcia.
Obejrzyj rozmowę
Tematy opisane w artykule zostały szerzej omówione w podcaście CEO Hub. Kliknij miniaturę, żeby obejrzeć nagranie na YouTube.
Tożsamość jako nowa granica bezpieczeństwa firmy
Granicą bezpieczeństwa firmy przestał być budynek chroniony firewallem, a stała się nią tożsamość, czyli konto, za pomocą którego pracownik, współpracownik albo dostawca loguje się do systemów organizacji. Pracownicy łączą się z domu, kawiarni czy lotniska, a firmy korzystają z dziesiątek aplikacji chmurowych, więc o tym, kto ostatecznie dociera do danych, decydują dziś przede wszystkim konta i przypisane do nich uprawnienia.
Ze zmiany korzystają również atakujący, dla których przejęcie istniejącego już konta jest prostsze niż łamanie wymagających zabezpieczeń – bo zalogowany użytkownik nie wzbudza podejrzeń, a jego uprawnienia wyznaczają, dokąd można dotrzeć. Według raportów Verizon Data Breach Investigations Report skradzione lub słabe dane logowania od lat należą do najczęstszych sposobów wejścia do organizacji (Verizon DBIR).
Dawny obraz bezpiecznej organizacji jako zamku z fosą, w którym każdy, kto raz przeszedł przez bramę, cieszył się pełnym zaufaniem, przestał więc pasować do rzeczywistości. Zastępuje go model zero trust, streszczany zasadą „nigdy nie ufaj, zawsze weryfikuj”. Opiera się on na trzech założeniach: ciągłej weryfikacji, kto i dlaczego korzysta z zasobów, zasadzie minimalnych uprawnień oraz przyjęciu, że atakujący może już być w środku, więc architektura ma ograniczać szkody, zanim się rozprzestrzenią. Zero trust nie oznacza braku zaufania do pracowników, a przypomina raczej zasadę ograniczonego zaufania na drodze, która chroni wszystkich uczestników, nawet gdy nikt nie ma złych intencji.
- Ciągła weryfikacja, kto i dlaczego korzysta z zasobów
- Zasada minimalnych uprawnień
- Architektura ograniczająca szkody, zanim się rozprzestrzenią
Jakie pojęcia warto znać, porządkując dostępy?
Skróty używane w zarządzaniu dostępami najłatwiej zrozumieć na przykładzie nowoczesnego biurowca, w którym każdy element zabezpieczeń ma swój odpowiednik w świecie IT. Wszystkie służą temu samemu celowi, czyli kontroli nad tym, kto, dokąd i na jak długo może wejść.
- Zero trust
- Model bezpieczeństwa, w którym każdy dostęp jest stale weryfikowany
- Odpowiednik w biurowcuKontrola przy każdych drzwiach, a nie tylko przy wejściu
- MFA
- uwierzytelnianie wieloskładnikowe
- Logowanie wymagające co najmniej dwóch składników, np. hasła i kodu z aplikacji lub klucza sprzętowego
- Odpowiednik w biurowcuKarta wejściowa, którą trzeba dodatkowo potwierdzić kodem PIN
- IAM/IdM
- zarządzanie tożsamością i dostępem
- System prowadzący rejestr użytkowników i ich uprawnień przez cały okres współpracy
- Odpowiednik w biurowcuRejestr pracowników i wydanych kart w recepcji
- RBAC
- kontrola dostępu oparta na rolach
- Uprawnienia przypisane do stanowiska, a nie nadawane każdej osobie osobno
- Odpowiednik w biurowcuKarta otwierająca tylko pomieszczenia danego działu
- ABAC
- kontrola dostępu oparta na atrybutach
- Dostęp zależny od dodatkowych warunków, np. udziału w projekcie lub określonego czasu
- Odpowiednik w biurowcuPrzepustka do sali projektowej ważna do końca projektu
- PAM
- zarządzanie dostępem uprzywilejowanym
- Nadzór nad kontami o najwyższych uprawnieniach, często nadawanymi tylko na czas zadania
- Odpowiednik w biurowcuWejście do skarbca na chwilę, w asyście i pod okiem kamer
- SSO
- pojedyncze logowanie
- Jedno logowanie do wielu systemów, które pozwala też jednym ruchem zablokować wszystkie dostępy
- Odpowiednik w biurowcuJedna karta do wszystkich drzwi, unieważniana jednym kliknięciem
- SIEM
- zarządzanie informacjami i zdarzeniami bezpieczeństwa
- System zbierający i analizujący logi, który wykrywa podejrzane zdarzenia
- Odpowiednik w biurowcuMonitoring i ochrona, którzy widzą, kto i kiedy wchodził
- DLP
- zapobieganie wyciekom danych
- Mechanizmy wykrywające i blokujące wysyłanie poufnych danych poza firmę
- Odpowiednik w biurowcuKontrola bagażu przy wyjściu z budynku
Czym grożą nieuporządkowane uprawnienia?
Praktykant kończy staż, ale nikt nie pomyślał o odebraniu mu dostępów, więc nadal może przeglądać bazę klientów, projekty i plany strategiczne. Pracownik z uprawnieniami szerszymi, niż wymaga jego stanowisko, może wynieść dane do konkurencji, a gdy jego konto przejmie atakujący, ransomware zaszyfruje znacznie większą część firmy i doprowadzi do kosztownego przestoju.
Każde nadmiarowe lub zapomniane uprawnienie powiększa powierzchnię ataku, czyli liczbę miejsc, do których dotrze ktoś, kto przejmie konto. Dobrze ustawione dostępy działają jak drzwi przeciwpożarowe – incydent obejmie tylko część firmy, a nie całą organizację.
W 2013 roku atakujący dostali się do systemów amerykańskiej sieci handlowej Target, wykorzystując dane logowania skradzione niewielkiej firmie serwisującej klimatyzację, a wyciek objął dane około 40 mln kart płatniczych (Krebs on Security). Ten przypadek pokazuje, że dostępy partnerów i podwykonawców wymagają takiej samej kontroli, jaką nakłada się na konta pracowników.
40 mln
kart płatniczych objął wyciek z sieci Target w 2013 roku
Ta sama logika stoi za dyrektywą NIS2, która wśród środków zarządzania ryzykiem obowiązujących podmioty kluczowe i ważne wymienia zarówno bezpieczeństwo łańcucha dostaw, jak i polityki kontroli dostępu oraz, w stosownych przypadkach, uwierzytelnianie wieloskładnikowe (NIS2, EUR-Lex). Firmy z sektora finansowego podlegają podobnym wymaganiom rozporządzenia DORA, a kontrola dostępu jest też jednym z obszarów normy ISO/IEC 27001, według której certyfikuje się systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji.
Stan prawny na: listopad 2026.
Jak sprawdzić, kto ma klucze do Twoich systemów?
W wielu firmach pełna lista dostępów nie istnieje w jednym miejscu. Część uprawnień nadał dział IT, część przyznano na prośbę wysłaną mailem albo zgłoszoną telefonicznie, a do części aplikacji chmurowych pracownicy założyli konta sami. Punktem wyjścia jest więc inwentaryzacja systemów, czyli spis wszystkich aplikacji, z których korzysta firma, łącznie z usługami zewnętrznymi, takimi jak bankowość internetowa, z zaznaczeniem tych, bez których firma nie może działać. Więcej o tym etapie piszemy w artykule o inwentaryzacji systemów IT.
Drugim źródłem wiedzy są dwie listy, które rzadko ktoś ze sobą zestawia: kadrowa i techniczna. Jeśli w katalogu użytkowników, na przykład w Active Directory, aktywnych kont jest więcej niż zatrudnionych osób, nadwyżka może oznaczać konta duchy, czyli dostępy osób, które w firmie już nie pracują.
Test kontrolny: poproś o listę wszystkich osób, które mają uprawnienia administratora w najważniejszych systemach firmy, razem z informacją, kto i kiedy im je nadał, i zmierz, ile czasu zajmie jej przygotowanie.
-
Kilka minut
Co to oznaczaUprawnienia są spisane w jednym miejscu, a ich historia jest dostępna
Co zrobić dalejUtrzymać regularne przeglądy i objąć nimi dostępy firm zewnętrznych
-
Kilka dni
Co to oznaczaWiedza istnieje, ale jest rozproszona między działami, arkuszami i skrzynkami
Co zrobić dalejZebrać ją w jednym rejestrze i wyznaczyć osobę, która za niego odpowiada
-
Kilka tygodni albo brak odpowiedzi
Co to oznaczaNikt nie ma pełnego obrazu, a część dostępów działa poza kontrolą
Co zrobić dalejZacząć od inwentaryzacji systemów i zablokowania kont duchów
6 najczęstszych błędów w zarządzaniu dostępami
Większość problemów z uprawnieniami nie wynika ze złej woli, tylko z wygody i braku procesu, bo dostępy łatwiej nadać, niż pamiętać o ich odebraniu.
-
Pełzające uprawnienia, czyli dostępy, które narastają przy każdej zmianie projektu lub stanowiska
Czym groziPo kilku latach jedna osoba może mieć dostęp do większości firmowych systemów
Jak go naprawićPrzyznawać dostępy projektowe z datą wygaśnięcia i przeglądać je przy każdym awansie lub przeniesieniu
-
Konta duchy, czyli aktywne konta osób, które nie pracują już w firmie
Czym groziLogowania, których nikt nie zauważa, bo formalnie z konta nikt nie korzysta
Jak go naprawićRegularnie zestawiać listę z działu kadr z kontami w systemach
-
Uprawnienia administratora nadawane z wygody
Czym groziPrzejęcie zwykłego konta daje atakującemu pełną kontrolę nad komputerem lub systemem
Jak go naprawićZostawić je tylko osobom, które administrują systemem, a pozostałym przyznawać na czas konkretnego zadania
-
Jedno konto administracyjne używane przez kilka osób
Czym groziPo incydencie nie da się ustalić, kto wykonał daną operację
Jak go naprawićPrzypisać każdej osobie konto imienne
-
Dostępy firm zewnętrznych bez nadzoru
Czym groziAtak przez partnera lub podwykonawcę, jak w przypadku Targetu
Jak go naprawićOkreślać zakres i termin każdego dostępu oraz wyznaczyć osobę odpowiedzialną po stronie firmy
-
Logi, których nikt nie czyta
Czym groziPodejrzane logowanie, np. z innego kraju w środku nocy, zostaje niezauważone
Jak go naprawićUstawić alerty dla najważniejszych kont albo przeglądać logowania w stałym rytmie
Kiedy firmie potrzebny jest system do zarządzania dostępami?
Arkusz z uprawnieniami wystarcza, dopóki firma jest mała, a zmian jest niewiele. Moment, w którym przestaje nadążać, zwykle zdradza kilka sygnałów:
- odejście pracownika wymaga sprawdzania kilkunastu systemów, a lista do odhaczenia za każdym razem wygląda inaczej,
- pracownicy często zmieniają projekty, a dostępy projektowe nie mają daty wygaśnięcia,
- firma współpracuje z podwykonawcami, którzy logują się do jej systemów,
- przygotowanie zestawienia uprawnień przed audytem trwa tygodniami.
System IAM/IdM przejmuje wtedy obsługę cyklu życia tożsamości, czyli wszystkiego, co dzieje się z kontem od pierwszego do ostatniego dnia współpracy. Podstawowe uprawnienia wynikają z roli przypisanej do stanowiska, a dostępy dodatkowe mają określony zakres i termin, po którym wygasają. Każda zmiana trafia do historii, więc firma może pokazać, jak wyglądały uprawnienia w dowolnym dniu, co przydaje się podczas audytu i przy wyjaśnianiu incydentu. W zależności od potrzeb system IAM/IdM uzupełniają narzędzia opisane w słowniczku, takie jak PAM dla kont uprzywilejowanych, SSO czy SIEM.
Zasada z praktyki
Odebranie dostępów powinno być zdefiniowaną częścią procedury zakończenia współpracy, tak samo jak zwrot laptopa i karty wejściowej, z wyznaczoną osobą, która potwierdzi zamknięcie wszystkich kont pracownika.
Plan porządkowania dostępów na pierwsze 90 dni
Porządkowanie dostępów nie wymaga od razu budżetu na nowe narzędzia, warto jednak ułożyć je tak, żeby najpoważniejsze ryzyka zniknęły najszybciej.
-
W pierwszym tygodniu
- Zablokuj konta osób, które odeszły. Zacznij od systemów finansowych, poczty i narzędzi z danymi klientów.
- Włącz MFA na kontach administratorów i na poczcie. Przejęcie tych kont daje atakującemu najwięcej możliwości.
-
W pierwszym miesiącu
- Zrób inwentaryzację systemów i porównaj listę pracowników z kontami. Każde konto bez właściciela wyjaśnij albo zablokuj.
- Zamień konta wspólne na imienne i ogranicz uprawnienia administratora. Na służbowych komputerach zostaw je tylko tym, którzy naprawdę ich potrzebują.
-
W pierwszym kwartale
- Opisz role i przypisz do nich zestawy dostępów. Dzięki temu nowa osoba dostaje uprawnienia wynikające ze stanowiska, a nie z czyjejś pamięci.
- Wprowadź stały rytm przeglądów. Uprawnienia sprawdzaj co najmniej raz na kwartał, a logowania na najważniejsze konta częściej, zwracając uwagę na nietypowe miejsca i pory.
Jak pracujemy w Intalio
W Intalio porządkujemy dostępy w firmach i instytucjach publicznych, łącząc pomoc w opisaniu ról i zasad przyznawania uprawnień z wdrożeniem uwierzytelniania wieloskładnikowego i Zantigi, naszego systemu do zarządzania dostępami IT. Zantiga prowadzi rejestr i historię uprawnień, łączy działania HR i IT oraz dostarcza dowody na potrzeby audytu, a korzysta z niej między innymi Urząd Miasta Lublin. Naszym celem jest rozwijanie tego, co w organizacji już działa, zamiast przebudowywać całą infrastrukturę.
Podsumowanie
Odpowiedź na pytanie, kto ma klucze do systemów firmy, nie powinna wymagać tygodni szukania w arkuszach i skrzynkach administratorów. Zarządzanie dostępami w firmie opiera się na kilku prostych zasadach, takich jak minimalne uprawnienia, konta imienne, odbieranie dostępów w dniu odejścia i regularne przeglądy, a system IAM/IdM pozwala utrzymać ten porządek nawet przy rosnącej skali zatrudnienia. Nikt nie zagwarantuje, że firma nie zostanie zaatakowana, ale uporządkowane dostępy sprawiają, że jedno przejęte konto nie otworzy drogi dostępu do całej organizacji.
Cyberbezpieczeństwo zaczyna się od uprawnień, dlatego wiedza o tym, kto ma klucze do firmy, powinna być częścią strategii biznesowej, a nie wyłącznie zadaniem działu IT.
Porozmawiajmy o dostępach w Twojej firmie. Jeśli chcesz sprawdzić, kto ma dziś klucze do Twoich systemów i co warto uporządkować w pierwszej kolejności, umów konsultację z zespołem Intalio.
Najczęściej zadawane pytania
Czym jest zarządzanie dostępami w firmie?
Zarządzanie dostępami w firmie to zestaw zasad, procesów i narzędzi określających, kto, do których systemów i danych, na jakiej podstawie i na jak długo ma dostęp. Obejmuje nadawanie uprawnień przy zatrudnieniu, ich zmianę przy zmianie stanowiska i odbieranie po zakończeniu współpracy. W większych organizacjach wspierają je systemy IAM/IdM, które prowadzą rejestr i historię uprawnień oraz automatyzują współpracę działów HR i IT.
Co oznacza zasada minimalnych uprawnień?
Zasada minimalnych uprawnień oznacza, że pracownik otrzymuje dostęp wyłącznie do tych systemów i danych, które są mu niezbędne do wykonywania obowiązków na danym stanowisku. Ogranicza to skutki przejęcia konta, bo atakujący dociera tylko tam, gdzie miał dostęp jego właściciel. Zasada dotyczy także firm zewnętrznych, którym dostęp powinien być nadawany na określony czas i w określonym zakresie.
Czym są konta duchy?
Konta duchy to aktywne konta osób, które nie pracują już w firmie, albo konta, których nikt formalnie nie używa. Są groźne, bo logowanie na takie konto zwykle nie wzbudza niczyich podejrzeń. Najprostszym sposobem ich wykrycia jest porównanie listy pracowników prowadzonej przez dział kadr z kontami w systemach, a najlepszą ochroną jest odbieranie dostępów w dniu zakończenia współpracy.
Na czym polega model zero trust?
Model zero trust zakłada, że żaden użytkownik ani urządzenie nie otrzymuje zaufania na stałe, dlatego każdy dostęp jest weryfikowany na bieżąco. Opiera się na ciągłej weryfikacji tożsamości, zasadzie minimalnych uprawnień i założeniu, że atakujący może już znajdować się w sieci firmy. Zero trust nie oznacza braku zaufania do pracowników, tylko architekturę, która ogranicza skutki incydentu.
Czy NIS2 wymaga zarządzania dostępami?
Dyrektywa NIS2 wymienia polityki kontroli dostępu oraz, w stosownych przypadkach, uwierzytelnianie wieloskładnikowe wśród środków zarządzania ryzykiem, które muszą stosować podmioty kluczowe i ważne. W Polsce wymagania te wdraża ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. Podobne wymogi zawiera rozporządzenie DORA dla sektora finansowego oraz norma ISO/IEC 27001, dlatego uporządkowane uprawnienia ułatwiają spełnienie kilku regulacji jednocześnie.
Kiedy firmie potrzebny jest system IAM/IdM?
System IAM/IdM jest potrzebny, gdy ręczne zarządzanie uprawnieniami w arkuszu przestaje nadążać za zmianami, takimi jak zatrudnienia, odejścia, nowe projekty i kolejne aplikacje. Sygnałem jest też sytuacja, w której ustalenie, kto ma dostęp do danego systemu, zajmuje dni zamiast minut. System przejmuje wtedy nadawanie, zmianę i odbieranie dostępów na podstawie ról oraz prowadzi pełną historię uprawnień.
